Γράφει: ο Στάθης Ανδριόνης
Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα υπήρχαν γύρω από τον Όλυμπο πολλά αρματολίκια. Αυτά ήταν: του Λιβαδίου, της Ραψάνης, της Ντιάβας, του Δομένικου, της Ποταμιάς, των Σερβίων, της Μηλιάς, της Κατερίνης και του Πλαταμώνα.
Κατά το Βακαλόπουλο, στις αρχές αυτού του αιώνα, η δύναμη των αρματολικιών είχε ως εξής: Οι Γιωταίοι του Δομενίκου διέθεταν δύναμη 50 ανδρών, ο Κώστας Τσάρος ή Καλίνικος Τσάρος της Ποταμιάς, διέθετε δύναμη 50 ανδρών, ο Θύμιος Ταμπάκης της Ντιάβας διέθετε 50 άνδρες, οι Τζαχελαίοι της Ραψάνης διέθεταν 60, οι Λαζαίοι της Μηλιάς διέθεταν 100, και οι Μπζιωταίοι των Σερβίων διέθεταν 80 άνδρες.
Τα περισσότερα από αυτά τα αρματολίκια διαλύθηκαν μετά την εξέγερση του πάπα-Θύμιου Βλαχάβα, που έγινε στις 5 Μαΐου του 1808. Μετά την μάχη του Καστρακίου της Καλαμπάκας, τα τούρκικα στρατεύματα, διοικούμενα από το Μουχτάρ πασά, γιο του Αλή ανέβηκαν στον Όλυμπο και κυνήγησαν τους κλεφταρματολούς. Από το 1810 μέχρι το 1812 πολλοί κλεφταρματολοί προσκύνησαν τον Αλή πασά και ξαναπήραν τα αρματολίκια.
Οι τούρκοι, έχοντας πάντοτε κατά νου, να εξοντώσουν τους κλεφταρματολούς και να διαλύσουν τα αρματολίκια, το 1813 εξεστράτευσαν ξανά στον Όλυμπο. Τότε σκότωσαν και έπιασαν πολλούς. Λίγα χρόνια πριν την Επανάσταση του 1821 οι κλεφταρματολοί άρχισαν και πάλι να επιστρέφουν στον Όλυμπο. Μετά την ήττα της εξέγερσης της 8ης Μαρτίου του 1822, για άλλη μια φορά εγκατέλειψαν τον Όλυμπο. Το 1827 οι κλεφταρματολοί ξαναγύρισαν στον Όλυμπο. Τότε ο Τόλιος Λάζος, ο Ζιάκας, ο Διαμαντής και ο Κώστας Νικολάου και άλλοι κλεφταρματολοί συγκεντρώθηκαν στον Όλυμπο, στο μοναστήρι του Οσίου Διονυσίου, να ζητήσουν από την Κυβέρνηση, να τους στείλει το Δ. Υψηλάντη.
Το 1828 οι Τόλιος Λάζος και Δ. Νικολάου κατέβηκαν στην Ελλάδα. Ο Τόλιος Λάζος τέθηκε επικεφαλής μιας χιλιαρχίας. Το 1828 και 1829 οι ελπίδες, για τον ερχομό του Υψηλάντη και της συμπαράστασης από την Κυβέρνηση, κόπηκαν.
Τότε ο Παναγιώτης Τσάρος, γιος του Νικοτσάρα, ο Δήμος Τζαχείλας, ο Μ. Πιτσιάβας, ο Πούλιος Ταμπάκης και ο Γιάννης Δερβέκας αναγκάστηκαν να αποκαταστήσουν ομαλές σχέσεις με τους Τούρκους, για να διατηρήσουν τα αρματολίκια. Δεν πρόλαβαν, όμως, να ησυχάσουν οι κλεφταρματολοί και οι Τούρκοι άρχισαν πάλι να τους καταδιώκουν. Είχαν διαταγή από το σουλτάνο να διαλύσουν, οπωσδήποτε, τα αρματολίκια, γιατί τα θεωρούσαν επικίνδυνα. Η καταδίωξη άρχισε το 1830 από τον αρχιστράτηγο Μεχμέτ Ρεσίτ πασά και συνεχίστηκε στα επόμενα χρόνια. Ο Τουσίμης, γράφει, ότι το 1830 ο Δ. Νικολάου, ο Δήμος Τζαχείλας, ο Μ. Πίτσας, ο Καρακώστας και 150 περίπου γυναικόπαιδα στρατοπέδευσαν στο μοναστήρι του οσίου Διονυσίου, στον Όλυμπο. Ενώ ετοιμαζόταν να αναχωρήσουν για την ελεύθερη Ελλάδα, περικυκλώθηκαν από τους Τούρκους. Εγκατέλειψαν το μοναστήρι και για 40 ημέρες γύριζαν μέσα στα δάση υποφέροντας από την πείνα και το κρύο. Ζήτησαν βοήθεια από το προξενείο της Θεσσαλονίκης και ο πρόξενος Μουστοξύδης, μεσολάβησε με έγγραφο, 16 Δεκεμβρίου 1830, στον Καποδίστρια, για να τους σώσει. Τελικά τα κατάφερε και τους έσωσε. Οι διασωθέντες πήγαν στη Θεσσαλονίκη και από εκεί αποβιβάστηκαν στη Σκόπελο.
Στις 12 Δεκεμβρίου του 1832 ο Μεχμέτ Ρεσίτ πασάς, Κιοντάγια ή Κιουταχής, έχοντας τη διαταγή για τη διάλυση των αρματολικιών, σκότωσε με δόλο πολλούς κλεφταρματολούς στο χωριό Δάουκλη (Ξυνιάδα) του Δομοκού. Την ίδια μέρα το τουρκικό πεζικό καταδίωξε τους άλλους κλεφταρματολούς στον Όλυμπο και τους ανάγκασε να καταφύγουν με τις οικογένειες τους στην ελεύθερη Ελλάδα. Τα στρατεύματα των Τούρκων παρέμειναν στα χωριά του Ολύμπου πολύ καιρό, και το 1833 προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές. Τότε έκαψαν και το μοναστήρι της Αγίας Τριάδας, της Καρυάς. Στις 29 Μαΐου του 1833 ο Δήμος και ο Γιώργος Τζαχείλας ανέβηκαν στην Καρυά, έδωσαν σκληρή μάχη και νίκησαν τον Ιμίν πασά.
Όπως και αλλού έγινε λόγος, οι Τζαχειλαίοι κατάγονταν από αρματολική οικογένεια, που κατείχε το αρματολίκη του ανατολικού Ολύμπου, με έδρα τη Ραψάνη. Το 1833 οι Τζαχειλαίοι και πάλι κατέβηκαν στην ελεύθερη Ελλάδα, όπου έμειναν ήσυχοι δύο, περίπου χρόνια. Το 1835 οι κλέφτες κατόπιν διαταγής, της κυβέρνησης, ξαναγύρισαν στις πατρίδες του. Τότε ο Ιμίν πασάς, γιος του Κιουταχή, διέταξε τους κλέφτες να παρουσιαστούν μπροστά του, έχοντας κατά νου να τους εξοντώσει. Οι καπεταναίοι δεν πείστηκαν και τότε ο πασάς ζήτησε, να παραμείνουν στα αρματολίκια τους, αλλά να του στείλουν ομήρους. Για το σκοπό αυτό, έγινε στη Δεσκάτη συγκέντρωση των κλεφταρματολών και των Τούρκων. Για λογαριασμό των Ελλήνων μίλησε ο Γιώργος Τζαχείλας και απέρριψε τον όρο του Ιμίν πασά. Ο Ιμίν πασάς, όταν πληροφορήθηκε την απάντηση των κλεφταρματολών, το 1836 κυκλοφόρησε διαταγή; που απευθυνόταν στους προεστούς, ραγiάδες, ηγούμενους, καλόγερους και κατοίκους της Ελασσόνας. Με τη διαταγή αυτή απειλούσε, πως θα σκότωνε τον καθένα, που θα τολμούσε να προσφέρει άσυλο και τροφή στους κλεφταρματολούς
