ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΚΑΡΥΑΣ
Εξωτερική εμφάνιση- εσωτερικοί χώροι- υλικά κατασκευής
Το παραδοσιακό σπίτι της Καρυάς, όπως κατά κανόνα και των άλλων χωριών του Ολύμπου, είναι στενόμακρο, ορθογώνιο με έναν ή δύο ορόφους- πατώματα και νότιο προσανατολισμό.
Το ισόγειο έχει μια φαρδιά- δίφυλλη πόρτα στο κέντρο της νότιας πλευράς και τέσσερα
στενά παράθυρα, ανά δύο δεξιά και αριστερά. Ανάλογα με το οικόπεδο μπορεί να έχει και από ένα ακόμη παράθυρο δυτικά και ανατολικά. Το διώροφο σπίτι έχει ένα μπαλκόνι με μπαλκονόπορτα, πάνω από την είσοδο του ισογείου και αντίστοιχο αριθμό παραθύρων ακριβώς πάνω από εκείνα του ισογείου. Έχει ύψος δυόμισι με τρία μέτρα στη νότια πλευρά το ισόγειο και πέντε με πεντέμισι το διώροφο. Το ύψος της βόρειας πλευράς κατά κανόνα είναι μικρότερο και εξαρτάται από την κλίση του εδάφους. Οι άλλες διαστάσεις του είναι 12-13,50 μ. το μήκος και 5-6,30 μ. το πλάτος.
Εσωτερικά το σπίτι είναι χωρισμένο σε τρία ισομεγέθη μέρη σε κάθε όροφο. Το χαγιάτι στη μέση και δυο δωμάτια δεξιά και αριστερά από τα οποία το ένα χρησίμευε ως κουζίνα, αν δεν υπήρχε εξωτερική, και το άλλο ως υπνοδωμάτιο στο ισόγειο και μία σάλα στο κέντρο και δυο δωμάτια δεξιά και αριστερά στον όροφο. Από τα δωμάτια αυτά στο ένα ήταν τοποθετημένος μόνιμα ο αργαλειός και το άλλο ήταν η «καλή κάμαρη» για φιλοξενία των ξένων και υποδοχή των επισκεπτών στις γιορτές. Στα χρόνια πριν από το 2ο παγκόσμιο πόλεμο, καθώς και στις δεκαετίες του 1950 και 1960 σε πολλά διώροφα σπίτια στο ισόγειο έμειναν τα ζώα του σπιτιού, ή αποθηκεύονταν η σοδειά και οι μπάλες με το χορτάρι ή το άχυρο για τα ζώα, ενώ στις γρεντιές κρέμονταν τα καλαμπόκια, ώσπου να στεγνώσουν και να ξεσπορισθούν. Από το χαγιάτι στη σάλα ανέβαινες με εσωτερική ξύλινη σκάλα.
Στη μέση της νότιας πλευράς κάθε δωματίου κατασκευάζονταν το τζάκι, όπου έκαιε μόνιμα σχεδόν η φωτιά για τη θέρμανση του δωματίου και το βράσιμο του φαγητού. Σε μια γωνιά κάποιου δωματίου υψώνονταν ο «γιούκος» με τα στρώματα και τις βελέντζες που χρησιμοποιούσαν στον ύπνο τους, καθώς και με τα «προικιά» για τις θυγατέρες τους.
Τα υλικά που χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή του παραδοσιακού καρυώτικου σπιτιού ήταν οι πέτρες και η λάσπη από νερό και χώμα για τους εξωτερικούς τοίχους με τα ξύλα- «ζωνάρια» που έβαζαν ολόγυρα στο ύψος κάτω και πάνω από τα παράθυρα. Το πάχος των εξωτερικών τοίχων κυμαίνονταν από 0,60 ως 0,75 μέτρα. Τα εσωτερικά χωρίσματα, οι «πλοκοί», γίνονταν με καδρόνια και πηχάκια που αλείφονταν με λάσπη και είχαν πάχος 0,10 ως 0,12 μ. Το πάτωμα του ορόφου γίνονταν με χοντρά μαδέρια- γρεντιές, που στηρίζονταν στο βόρειο και το νότιο τοίχο και πάνω τους καρφώνονταν τα σανίδια. Τα ταβάνια ήταν με καδρόνια και λεπτές σανίδες- απέλες. Στα πρώτα χρόνια το δάπεδο του ισογείου ήταν χωμάτινο κι αλείφονταν με ειδικό κόκκινο ή άσπρο χώμα. Αργότερα στρώθηκε με τσιμέντο ή έγινε με καδρόνια και σανίδια και πολύ αργότερα με μωσαϊκά, μάρμαρα ή πλακάκια.
Η σκεπή γίνονταν με ξύλα, που έκοβαν και κουβαλούσαν, ύστερα από αίτηση και σχετική άδεια από το Δασαρχείο, ή και παράνομα κάποιες φορές, με τα ζώα τους από το δάσος και κεραμίδια, που τα αγόραζαν από τους κεραμοποιούς- κεραμιδάδες της περιοχής. Όταν οι κτίστες- μάστορες έβαζαν τη σκεπή όλη η γειτονιά και όλο το συγγενολόι έτρεχε να βοηθήσει στο ανέβασμα των ξύλων και των κεραμιδιών, φέρνοντας μαζί τους μαντήλια, πετσέτες ή πουκάμισα για τους μαστόρους. Στη μέση των δυο παραθύρων της νότιας πλευράς ύψωναν με τούβλα τις δυο καμινάδες- μπουχαρήδες για να βγαίνει ο καπνός από τη φωτιά, που έκαιε στα τζάκια.
Τουαλέτα εσωτερική, όπως την ξέρουμε σήμερα, στο παραδοσιακό καρυώτικο σπίτι, όπως και σε όλα τα σπίτια της γύρω περιοχής, δεν υπήρχε. Σε μια άκρη του οικοπέδου ή του κήπου- «μπαξέ» έφραζαν με παλούκια, σανίδια και τσίγκους ένα χώρο, που πήγαιναν για την ανάγκη τους και το ονόμαζαν «μέρος», «αποχωρητήριο», «απόπατο», ή «χαλέ».
Έτσι ήταν το παραδοσιακό καρυώτικο σπίτι, όπως δείχνουν και οι φωτογραφίες μας.
(Επιμέλεια σελίδας: Απόστολος Ι. Παπαϊωάννου, συνταξιούχος Δάσκαλος, Αμπελώνας)
